Շնորհավոր ծնունդդ, իմ մեծ ուսուցիչ

Այսօր ինձ համար թանկ ՄԱՐԴՈՒ ծննդյան օրն է՝ Գագիկ Մկրտչյանի՝ Հայաստանի աշխարհագրության հետազոտություններում մեծ դեր ունեցած և իսկական պրոֆեսիոնալ իր գործում, բազմաթիվ դասագրքերի հեղինակ:
ՄԱԱՐԴ, ով մինչև կյանքի վերջին օրերը ցանկանում էր իր ներդրումն ունենալ Հայաստանի բարօրության գործում, ցավոք, ոչ միշտ էր նրան հաջողվում բյուրոկրատիայի պատը ջարդել,
ՄԱՐԴ, ում ցանկացած դիտողությունն ընդունել եմ,
ՄԱՐԴ, ում պակասությունը Հայաստանը չի կարող չզգալ...

Շնորհավոր ծնունդդ, Գագիկ, իմ մեծ ուսուցիչ


Իմ հարցազրույցը Գագիկ Մկրտչյանի հետ, Հայաստանի հողերի էրոզացման վերաբերյալ նրա մտահոգությունների մասին

Իմ գարունը հիմա քնած է...

Քնած է հիմա իմ գարունը,..պառկել է աշուն տերևների գորգին, փաթաթվել է ձմեռ վերմակով, գլխի տակ դրել ամառ արևը և երազում տեսում է տարվա հինգերորդ եղանակ...

***
-Ծնողներս դեմ են, մենք չենք կարող այլևս հանդիպել,- կուլ տալով «ես քեզ կարոտում եմ»-ը՝ հորինեց աղջիկը:
Գույժը հեռախոսի լարով կտրեց անցավ հազարավոր կիլոմետրեր, երկրներ:
-Ինչպես ուզում ես,- լռեց տղան. կոկորդը խեղդում էր «ես էլ քեզ եմ կարոտում»-ը:
Եվ բաժանվեցին, քանի որ երկուսն էլ կարծում էին, որ իրենց սիրելին երջանիկ լինի...առանց իրենց:

***
Երկուշաբթի առավոտ
Հանգիստ խռմփոց, զարթուցիչի հիստերիկ ճիչ, կանացի հողաթափերի քսքստոց, թեյամանի թշշոց, սուրճի ֆըռթոց, լուռ փնթփնթոց, ջրի ծորակի ծույլ հորանջ, ծեր պահարանի ծեր դռան ճռռոց, օծանելիքի բուրումնալից ցայտոց, բանալու չըխկոց, բարձրակրունկի ձայնի աստիճանների կարոտ, համաչափ խռմփոց...

Սևանը, երդիկով տունը և խաչքարեր, խաչքարեր...

Թափառել տարբեր գյուղերում, քաղաքներում, թակել անծանոթ դռներ ու զրուցել մարդկանց հետ, պարզել, թե ինչն է նրանց անհանգստացնում...

Պատկերացնում եք անծանոթ մեկը դուռը թակում է և ձեզ հարցնում, ինչ խնդիր ունեք, չէ, ես չեմ եկել այն լուծելու, ընդամենը գրելու, որ դուք խնդիր ունեք: Այստեղ դու պատմում ես քո խնդիրների մասին, նա էլ մանրամասն գրում է... իսկ հիմա նայեք դռան մյուս կողմից... ավտոբուսը մի խումբ երիտասարդների քարքարոտ, խորդուբորդ ճանապարհներով տանում, հասցնում է մի գյուղ (հա, հենց ձեր գյուղը), որտեղ նրանք երբեք չեն եղել, երևի երբեք էլ չեն լինի (ցավոք): Նրանք դուրս են գալիս ավտոբուսից ինչպես մեղուները փեթակից՝ խոստանալով անպայման իրենց հետ բերել նեկտարը....այսինքն ձեր խնդիրները:

Գեղարքունիքի մարզի գյուղերից մեկի տունը, որ երդիկով էէէէ

իսկական երդիկով..... և ոչ մի լուսամուտ

երբ ասում էին՝ տունը սյուների վրա է պահվում, այս տան մասին էր

ամեն մի սյուն իր առաքինությունն ունի

սյուների արանքում կուչ են եկել մահճակալները

 Լվացքը տան անձնագիրն է, ընտանիքի բոլոր գաղտնիքների մատնիչը, այն հայկական ընտանեկան ավանդույթի անբաժանելի մասն է շատ վաղուց...

Հայաստանում դու կարող ես դիպչել պատմությանը, այս խոսքերը իմը չեն, իմ ընկերներից մեկինը, ով եկել էր Հայաստան, և զգուշորեն դիպչում էր գետնին ընկած, չէ, դարերից տապալված խաչքարը... 

Այստեղ հրաշք է. կարող ես կտրել, անցնել անանցանելի ճանապարհներով, հասնել մի վայր, որտեղ դեռ կանգուն են դարերի վիշտը ծաղկաքար պահած խաչքարերը...

Այդ պահին մոռանում ես ամեն ինչ, թե ճանապարհը, թե ճանապարհային անիմաստ զրույցները, որոնք ծնվում են միայն ճանապարհը կրճատելու համար... և պարզապես ծնկի ես գալիս քարացած դարերի առջև, փորձում ձեռքդ մեկնել դարերի միջով և դիպչել վարպետի մատներին, որոնք անմահացել են խաչքարի զարդանախշերում:

Իսկ երբ տեսնում ես, որ մի «խելացի» որոշել է «անիմաստ շաղ տված քարերին» իր կարծիքով երկրորդ կյանք տալ և սարքել աղբյուր, թվում է՝ այդտեղից եկող ջրից արյան համ է գալու, խաչքարի արյան...

Հայրիվանքը կամ Այրիվանքը... այո, հենց ինքը, «Գևորգ Մարզպետունի» վեպի վանքն է...

 Եվ կրկին ճանապարհ, որի վերջում երկնքին ձուլված, երկնքի և երկրի միջև երիզված գոտի Սևանն է...

Սևանը հրաշք է տարվա բոլոր եղանակներին..

Մի պահ վախեցա... Սևանը ձմռանը ճայերինն է... այստեղ մարդուն չեն սպասում

Սևանը չի սպասում, սպասում են ափին՝ տնից, տեղից բերված հին սափորներով, ափսեներով, որ հուսով են՝ կծախեն ինչ-որ մի տուրիստի վրա...

խարխուլ կամուրջը քեզ տանում է դեպի խարխուլ կառամատույց, որտեղ կսպասի խարխուլ մակույկը, որտեղ կխարխուլվես և դու՝ երազելով գտնել Սևանի հոգին...

Մոմավառություն Վանաձորի Հայքի հրապարակում

Այն բանից հետո, երբ ֆեյսբուքով տարածվեց, որ Երևանում ոստիկանները արգելում են մոմավառություն իրականացնել, վանաձորցիները ժամը 20.00-ի սահմաններում դուրս եկան Հայքի հրապարակ՝ կազմակերպելով մոմավառություն: Մարդիկ անընդհատ գալիս են, վառում մոմեր, իրենց հարգանք տուրքը մատուցում և լուռ հեռանում...

Փոքրիկ 6 ամսական Սերյոժա Ավետիսյանը, ով միակն էր կենդանի մնացել Գյումրիի ընտանիքի սպանությունից հետո, այսօր մահացավ: Մեկ շաբաթ շարունակ բժիշկները պայքարում էին փոքրիկ կյանքի համար, սակայն նրանց այդպես էլ չհաջողվեց Ավետիսյանների ընտանիքի միակ ողջ մնացած փոքրիկին հետ բերել մահվան ճիրաններից:

This year started in very tragedic for Armenians especially for Gyumri. In January 12 russian soldier killed Armenian familiy- 6 people include 2 years old girl. Only 6-months Serioja Avetisyan survived. One week doctors struggled for babie's life but nothing helped. he died today. 
Many Armenians went out for candle light memorial n the centers of Armenian cities. These photos from Vanadzor's square, but people in Yerevan are very angry as police didn't allow people to gather in Freedom Square to light candles...

Մեկ օր Եվրամիության մայրաքաղաք Բրյուսելում

Այո, Բրյուսելի և ամբողջ Բելգիայի ամենանշանավոր վայրն ինձ համար «Գարեջրի մոլորակն» էր, որտեղ վաճառողը ՀԱՅ էր, հասկանո՞ւմ եք՝ հայ:))) դա միանգամից երևաց նրա վերաբերմունքից, երբ մենք ցանկանում էինք ընտրել հազարավոր գարեջուրներից մի հատ, որ փորձենք: ախ, ոնց էի ես կարոտեեեել հայկական մուննաթը, թե ինչ է նշանակում, որն է ամենալավը, բոլորն էլ լավն են, նայած ճաշակ: Ախր սիրտս քաշում էր էլի... ու ես ընտրեցի ծիրանի գարեջուրը: Դե արդեն մնացածը գիտեք, հայ ես, հայ եմ վիճակները: 

Խանութի՝ շշերով գրված անունը, լիքը տարբեր կրեատիվ բաներ,
ախր ոնց կարող է հայինը չլինի, չէ՞)))

Հաջորդ Լյավ բանը Բրուսելում շոկոլադն է: Իսկական բելգիական շոկոլադ, դու երևի իրոք շատ լավն ես, չի կարող այդքան թանկ շոկոլադը համով չլինել: Վերջում որոշեցին քեզ փորձել Հոլանդիայում, այնտեղ դու ավելի մատչելի ես:

Շարունակելով ուտելիքի թեման... Բացօթյա ռեստորանները չափազանց մեծ քանակը ստիպում է դիմել տարբեր մարքետինգային հնարքների, որպեսզի գրավեն հաճախորդների: Ծովամթերքի պատրաստի ուտեստներին մի հայացք նետելուց հետո դուք գերի եք ընկնում բավականին շատախոս և հմայիչ երիտասարդների մոտ, որոնք ամեն կերպ համոզում են ներս մտնել ընդհուպ մինչև սիրո խոստովանությունը (էհ, ականջդ կանչի, միամիտ Գիքոր):

Հա, բացի ուտելիքից, Բրյուսելի հրապարակում կային նման հրաշք կառույցներ, որը շատ տիպիկ է Եվրոպական կենտրոններին:

հա, մեկ էլ լիքը Եվրամիության հետ կապված գրասենյակներ...

Մինի Եվրոպան շատ տուրիստներին է գրավում:Շատերն են այստեղ գտնում իրենց երազած վայրերը և նկարվում Պիզայի աշտարակի հետ կամ դիտում գրեթե իսկական ցլամարտ:

 Իսկ հիմա հերթը ձերն է: Հը՞ կարող եք գուշակել, որն է իսկականը: Ո՞րն է ոգեշնչել Ռեմարկին գրել իր հանճարեղ վեպը...

Ո՞ւմ մոտ են հազարավոր տուրիստներ ամբողջ աշխարհից հավաքվում, ժամերով հերթ կանգնում, որ բարձրանան աշտարակի վերևից դիտեն ամբողջ Փարիզը: 

Հը՞, գուշակեցիք:

 Իսկ այս աղջիկը, արհամարհելով ամբողջ աշխարհը, իր համար պատրաստում է այս հրաշք ...ըըը... չգիտեմ՝ ինչը: Բայց դրանով գրավել էր մի աշխարհ մարդկանց, որոնք զարմացած նայում էին՝ փորձելով հասկանալ, թե ինչու է նա դա անում շատրվանի ցայտումների ներքո:

Ըհըըըը, վերջապես հասանք ամենահայտնի վայրին Բրյուսելի: Մի զարմացեք, որ այսքան ուշ հասանք, իրականում էլ իրեն հասնելն այդքան հեշտ չէ, նա գտնվում է Բրյուսելի ամենածայրում: Բայց նա դեպի իրեն է ձգում շատ ու շատ զբոսաշրջիկների, նույնիսկ այնպիսիններին, որոնք ոչ անունը գիտեն, ոչ էլ տեղը: Երբ արդեն վերադառնում էինք հետ, մեզ մի տղա կանգնեցրեց՝ խնդրելով բացատրել, թե որտեղ է ՆԱ: Հինգ րոպե մեզ իր անբացատրելի անգլերենով հասկացնելով, թե ով է ՆԱ-ն, սկսեց այլ կերպ՝ Փարիզ- Էյֆել, Լոնդոն-Բիգ Բեն, Բրյուսել-???? Ատոմիում?? հարցրինք մենք: Նա կրկին ու կրկին թվարկում էր օրինակները: Ստիպված քարտեզի վրա ցույց տվեցի Ատոմիումի նկարը, ասելով՝ հը՞, սա ես փնտրում: Պետք է տեսնեիք նրա ուրախությունը: Դե խեղճ տղան որտեղից իմանար Ատոմիում անունը: Բայց պետք է տեսնեիք նրա ուրախությունը, երբ տվեցի իմ բազմաչարչար քարտեզը, որն ինձ այդքան օգնել էր այդ մեկ օրում:

Եվրոպացիները շատ են սիրում մեծ տառերով գրությունները- դա կլինի Ամստերդամ, թե Welcome: Բայց... մեղքս ինչ թաքցնեմ, մարդիկ էլ շատ են սիրում նկարվել, մանավանդ երբ հարազատ ինչ-որ բան են գտնում:)

Գալուստը ես գտա, իսկ «գալուստ բարին» դուք կարո՞ղ եք գտնել

5մ/վ արագությամբ բարձրանում ենք Եվրոպայի վեր ամենարագ (գոնե իրենք այդպես հպարտանում էին) վերելակով Եվրոպայի ամենատարօրինակ կառույցի գագաթը՝ Ատոմիում: 

Ալյումինումի ատոմի օրինակով կառուցված 100մ-ոց կառույց, որի պրոտոններից կարող ես դիտել ամբողջ Բրյուսելը, կամ ինչպես Վարդգես Պետրոսյանն է գրել իր վիպակներից մեկում. կարող ես պարծենալ, որ այդ օրը ընթրել ես պրոտոնի ներսում:

Այդպես էլ չկարողացա համոզել, որ գա Հայաստան))

դե այսքան խառը օրից հետո... միայն հանգստանալ:)

Առաջին ձյուն- first snow

Ես միշտ հպարտանում եմ, որ Հայաստանն այն քիչ երկրներից է, որտեղ կարելի է տեսնել տարվա 4 եղանակները: Ապրելով այս չորս եղանակների երկրում՝ չես կարողանում լիովին գիտակցել, որ կան երկրներ, որտեղ չկա ամառ կամ ձմեռ, և այդ երկրների մարդիկ երազանքով նայում են քեզ, երբ դու պատմում ես, թե ինչպես քո երկրում ամռանը շոգից խեղդվելով իրար վրա ջուր եք լցնում, իսկ ձմռանը ձյան փաթիլների ներքո ձնագնդիկ շպրտում... Հա, դժվար է բացատրել, ավելի լավ է ցույց տալ:

իմ առաջին ձնագնդիկը, ո՞վ է զոհը..

Նա սիրո նման միշտ էլ գալիս է «ճամփաներով անհայտ, չքարտեզագրված», խառնում քո բոլոր պլանները, և ոչ միայն քո: Ինչպես հմուտ դիզայներ, նա գիտի, թե որ ցանկապատն ինչ զգեստ պետք է հագնի այս անգամ, որ արձանն այս անգամ ինչ նոր ձյունե հմայք կստանա, որ ծառին ինչ զգեստ է սազում...

 Իսկ ծառերը, այդ սեթևեթողները, մոդայիկ հագուստի համար հերթ են կանգնում ու լուռ սպասում են, թե այս անգամ ինչ յուրօրինակ զգեստ է մտածել իրենց համար տարվա դիզայներ Ձյունը:

Իսկ մարդիկ մաքրում են հետքերը իրենց կորած հոգու...

Ձյունը քարացնում է ամեն ինչ, մարդիկ, մեքենաները, կենդանիները... բոլորը սկսում է զգույշ քայլել՝ կարծես վախենալով այդ անմեղ աչուկներով ամեն ինչ խառնող ճերմակությանը... իրականում պարզապես անհնար է արագ քայլել կամ մեքենա վարել մեր քաղաքի՝ ընդհանրապես չմաքրվող փողոցներով:

Եվ միայն ձյան փաթիլներն են օրորում կարուսելները

Ախր Ամանորն առանց ձյան... այդպես չի լինում, այդպես ինչ-որ բան հաստատ սխալ է լինում:

Վանաձորի գլխավոր տոնածառը
այժմ իր ամբողջ հմայքով...

Ձյունը տոնածառի ամենալավ զարդարանքն է 

Ձյունը երեխաների տոնն է...

և մեկ էլ նրանց, ով հոգով մանուկ է)))

 Ձյունը ստիպում է գեղեցկանալ նույնիսկ այս ժանգոտ դռանը, որն անմիջապես աչքի է ընկնում ճերմակածառաստանում: