Բազմիցս անհնարինը հնարավոր եմ դարձրել, որովհետև մտածել եմ, որ երկրորդ նման հնարավորություն կարող է և չլինել. Հասմիկ Պապյան

Գյումրիի Սև ամրոց համերգասրահում Մանսուրյանական երեկո էր նոյեմբերի 18-ին, որի գլխավոր աստղը Վիեննայից ժամանած օպերային երգչուհի Հասմիկ Պապյանն էր:

-Տիկին Պապյան, նախ ուզում եմ շնորհավորել Ձեզ հոբելյանի առթիվ՝ 30 տարի բեմում: 1986թ. նոյեմբերի 16, Սևիլյան սափրիչ, Ռոզինա: Ինչպիսին էր նա՝ այդ ամենաառաջինը:

-Շատ անսպասելի էր, քանի որ ես փոխարինում է դերասանուհուն: Ես դեռ ուսանող էի, ինձ զանգահարեցին առավոտյան ժամը 11-ին օպերային թատրոնից (ես դեռ օպերայում ոչ մի անգամ չէի երգել), հարցրեցին, թե արդյոք գիտեմ Ռոզինայի դերերգը: Կոնսերվատորիայում մենք քննություն էինք տվել, և ես ամբողջը սովորել էի: Գնացի օպերա, երբ կատարեցի, դիրիժորն ասաց, որ պատրաստ է, կարող է երգել: Բեմական փորձի ոչ մի հնարավորություն չկար. արդեն ժամը 3-ն էր: Ռեժիսորն ասաց, դե պետք է  կոկետություն անես, շարժվես բեմում: Ես տեսել էի այդ ներկայացումը, ինձ ծանոթ էր: Բեմական հագուստ էլ անգամ չունեի, տնից իմ հագուստով եկա օպերա և երգեցի…

-Բեմը մեծ ուժ է, ի՞նչ կասեք Դուք՝ 30 տարի հետո հայացք նետելով բեմին:

-Այսքան տարվա ընթացքում շատ դժվար է եղել, զոհողությունները շատ են եղել, բայց երբ վարագույրը բացվում է, նվագախումբը նախերգանքը նվագում է, ուժերդ վերականգնվում են, և դու բեմում ես, երգում ես մեկը, հետո մյուսը, մյուսը:

-Ձեր մայրը Գյումրիից է, ի՞նչ խորհուրդ ունի Ձեզ համար այս համերգը Գյումրիում:

-Իմ մանկությունն անց է կացել Գյումրիում. ամառային արձակուրդներին միշտ գալիս էինք Գյումրի: Ես հոգևոր կապ ունեմ այս քաղաքի հետ:  Այժմ էլ ամեն անգամ երբ գալիս եմ Հայաստան, գոնե մի քանի ժամով պետք է գամ Գյումրի: Կարիք ունեմ այս մարդկանց հետ շփման, այդ պատվախնդրությունը… գյումրեցիները դեռ չբացահայտված հատկանիշներ ունեն, ֆենոմեն են: Ես իմ մեջ կրում եմ այդ խառնուրդը՝ սեբաստացի, պոլսեցի, ղարսեցի, գյումրեցի… այդ խառնուրդը տվել է իր արդյունքը: 

-Դուք նշել եք Ձեր հարցազրույցներից մեկում, որ հայի մեջ կա խեղճություն: Իսկ դա չի՞ խանգարել Ձեզ, որպես հայ երգչուհի, գրավել աշխարհահռչակ բեմեր:

-Խեղճություն ասելով՝ ես ավելի շատ նկատի ունեմ խոնարհությունը, այսինքն ինքդ քեզ գերագնահատելու: Մենք խնդիր ունենք ինքնահաստատվելու, բայց ոչ ուրիշների հաշվին: Ամենամեծ հաջողությունների հասած հայերի մեջ այդ խեղճությունը կա… աչքերում: Ես կասեի՝ խոնարհությունը և համեստությունը:

-Դուք երաժշտական ընտանիքում եք մեծացել, թեկուզև ոչ պրոֆեսիոնալ: Ինչքանո՞վ է որոշիչ դեր խաղում նման երաժշտական մթնոլորտը երաժշտի ապագայի վրա:

-Շատ կարևոր է, թե ինչ ես լսել մանուկ տարիքում, ինչ ես լսել օրորոցում: Իմ տատիկը երգում էր Միքայել Նալբանդյանի երգերը, երգեր, որոնք, ցավոք սրտի, այժմ չեն երգվում: Դա ճաշակ է ձևավորում: Դրա համար շատ-շատ եմ ցավում, որ հիմա հեռուստատեսությամբ հնչում է ցածրորակ երաժշտությունը, և ուզում եմ պայքարել դրա դեմ:

Հրանտ Մաթևոսյանը, ում հետ մենք ազգականներ են, ռուս գրող Անդրեյ Բիտովին բերել էր մեր տուն, որպեսզի ցույց տա հայ ընտանիք: Ես երգեցի այդ երեկոյին: Ռուս գրողը գրեց «Уроки Армении» (Հայաստանի դասերը), որտեղ իմ մասին էլ էր գրել: Մի քանի տարի առաջ երբ նրան հանդիպեցի, հիշեցրի, որ ես այն երգող աղջիկն էի: Չեք պատկերացնում, թե ինչ կատարվեց նրա հետ…

-Ի՞նչն եք ամենաշատը կարոտում Հայաստանից, երբ Եվրոպայում եք լինում:

-Մարդկանց, իմ հարևաններին, բարեկամներին, փողոցի մարդկանց, տաքսու վարորդներին, կոշիկ նորոգողին… օդում ուրիշ մի բան կա այստեղ, որ աշխարհում չկա:

-Դուք բնավորությամբ պերֆեքտիստ (կատարելության ձգտող) եք կարիերայում, ընտանիքո՞ւմ էլ նույնքան պահանջկոտ:

-Ցավոք սրտի, այո, շատ: Դժվար է, քանի որ դա արտահայտվում է նաև մանրուքների մեջ. եթե գիրքը մի տեղից վերցրել ես, պետք է դնես նույն տեղը: Դա նաև հարմարավետություն է, այնպես, չէ՞: Ոչ բոլոր մարդիկ են այդպես մտածում: Ես հասկանում եմ, որ ինձ հետ դժվար է, և երբեմն-երբեմն տեղի եմ տալիս, այդքան դեսպոտ չեմ: Իրենց բախտը բերել է, որ ես միշտ տանը չեմ (ծիծաղում է):

-Դուք նշում եք, որ հաճախ եք լինում Հայաստանում, իսկ Ձեր ամուսինը և դուստրը Ձեզ հաճա՞խ են ուղեկցում:

-Ամառային արձակուրդներին դուստրս միշտ ինձ հետ գալիս է Հայաստան, ցավոք վերջին տարիներին ամուսինս չի կարողանում գալ, քանի որ ամռանը Նյու Յորքում աշխատում է: 23 տարի միասին ենք. ամուսինս գիտի ամբողջ Հաաստանը ծայրից ծայրը. միայն Մեղրիում չի եղել: Գիտի բոլոր եկեղեցիները, ինձ տարել է այնպիսի եկեղեցիներ, որտեղ ես չէի եղել: Մենք տանը հայերեն ենք խոսում: Ամուսինս ուզում է ավելի կատարելագործել հայերենը, որպեսզի չմոռանա և առաջ գնա, դա նրա պատվախնդրությունից է:

-Ասում են՝ ճակատագրական պատահականություններ լինում են, բայց մարդը պետք է միշտ պատրաստ լինի այդ պատահականություններին: Դուք հավատո՞ւմ եք ճակատագրին:

-Համոզված եմ, որ ամեն ինչ վերևում արդեն ծրագրված է, և ոչինչ պատահական չի լինում: Ես բազմաթիվ առիթներ եմ ունեցել վերջին վայրկանին փոխարինելու, գրեթե անհնարին է եղել ինձ համար, բայց անհնարինը հնարավոր եմ դարձրել, որովհետև մտածել եմ, որ երկրորդ նման հնարավորություն կարող է և չլինել: Սա ինձ ուղարկվել է, ես պետք է սա օգտագործեմ: Եվ դա հետո նոր դռներ է բացել:

-Վինչենցո Բելլինիի Նորմայի դերը իր Casta Diva-ով այսօր հանդիսանում է Ձեր այցեքարտը: Արդյո՞ք սա ևս նմանատիպ ճակատագրական պատահականություններից է:

-Վարշավայի մրցույթին մասնակցելիս ես լրացրել էի հարցաթերթիկ, որտեղ նշել էի, որ տիրապետում եմ Նորմայի դերին, բայց երբևէ չեմ կատարել բեմում: Ես գտնվում էի Սանկտ-Պետերբուրգում, երբ զանգահարեցին ինձ Վարշավայից, թե կարող եմ արդյոք երգել Նորմա պրեմիերա: Առանց մտածելու անմիջապես ասացի՝ այո: Եվ հետո սկսեցի մտածել, որ ախր ես տեքստը անգիր չգիտեմ: Հինգ օր ժամանակ ունեի: Պետերբուրգից եկա Երևան, նոտաները վերցրի և գնացի Վարշավա: Այդ ճանապարհին հինգ օր ու գիշեր չքնեցի: Դուրս եկա Վարշավայի բեմ և երգեցի Նորմա: Դահլիճում նստած էր Մարիո Դել Մոնակոյի որդին՝ ՋանԿառլո Դել Մոնակոն, ով Բոնի (Գերմանիա) օպերային թատրոնի տնօրենն էր: Նա համերգից հետո մոտեցավ ինձ և հրավիրեց Բոն՝ որպես մեներգչուհի: Եվ ես համաձայնեցի: Այդպես սկսվեց շարժվել իմ անիվը Եվրոպայում:

Մոմավառություն Վանաձորի Հայքի հրապարակում

Այն բանից հետո, երբ ֆեյսբուքով տարածվեց, որ Երևանում ոստիկանները արգելում են մոմավառություն իրականացնել, վանաձորցիները ժամը 20.00-ի սահմաններում դուրս եկան Հայքի հրապարակ՝ կազմակերպելով մոմավառություն: Մարդիկ անընդհատ գալիս են, վառում մոմեր, իրենց հարգանք տուրքը մատուցում և լուռ հեռանում...

Փոքրիկ 6 ամսական Սերյոժա Ավետիսյանը, ով միակն էր կենդանի մնացել Գյումրիի ընտանիքի սպանությունից հետո, այսօր մահացավ: Մեկ շաբաթ շարունակ բժիշկները պայքարում էին փոքրիկ կյանքի համար, սակայն նրանց այդպես էլ չհաջողվեց Ավետիսյանների ընտանիքի միակ ողջ մնացած փոքրիկին հետ բերել մահվան ճիրաններից:

This year started in very tragedic for Armenians especially for Gyumri. In January 12 russian soldier killed Armenian familiy- 6 people include 2 years old girl. Only 6-months Serioja Avetisyan survived. One week doctors struggled for babie's life but nothing helped. he died today. 
Many Armenians went out for candle light memorial n the centers of Armenian cities. These photos from Vanadzor's square, but people in Yerevan are very angry as police didn't allow people to gather in Freedom Square to light candles...

Գյումրին` անցյալի և ապագայի մեջտեղում

Պարզապես մի օր արթնանալ, նստել գնացք և հասնել Գյումրի, տեսնել հին ու նոր ընկերներին, քայլել Գյումրիի հին ու նոր փողոցներով, ավելի շատ հին, քան թե նոր :) և երեկոյան վերադառնալ նույն գնացքով, գրեթե նույն մարդկանցով լեցուն, բայց կարծես ինչ-որ բան փոխված է... 

1988թ. Երկրաշարժի վերքերը երևում են հենց հրապարակում, որտեղ մարզպետարան-քաղաքապետարանի նորակառույց շենքի կողքին Գյումրիի սուրբ Աստվածածին կիսակառույց եկեղեցին է.  որը կառուցված է Անիի Մայր տաճարի կրկնօրինակով, և ավերվել է երկրաշարժի ժամանակ:

Կայարանի շենքի առաստաղն ավելի հիշեցնում էր եկեղեցու...

Կիսաքանդ շենքի պատուհաններից «նայում են» նշանավոր հայ արվեստագետները:

Ռուսական եկեղեցին, որին գյումրեցիները կըսեն «ՊԼՊԼԱՆ ԺԱՄ»:

Պլպլանի ներսն ամբողջությամբ նկարազարդարում է գյումրեցի նկարիչը:

 «Մայր Հայաստանը» ձեռքին ջահ է պահում, կողքին` Սև Ղուլն է` ամրոցը:

Սա էլ այգին :)

Անուշի և Սարոյի հուշարձանն է.... Սարոն «ժայռի վրայի քարն է», իսկ Անուշը` աղբյուր-կուժը:

 Շինարարների պալատը

Ժամացույց, որ ցույց է տալիս հորոսկոպի նշանները:)

Գյումրիի մեջտեղում, կանաչ վագոն-վանդակի մեջ, պառկած է առյուծը...

 Հովհաննես Շիրազի տուն-թանգարանը..

Գուսաններ Ջիվանին և Շերամը

 Թատերական հրապարակը, որտեղ հանրահավաքներն են...

Այս թոնրատանն է ծնվել Ավետիք Իսահակյանը...

 Շիրազի քրոջ թոռը` Նարինեն, թանգարանների լավագույն գիդն է: «Շիրազին երբ տուն են տվել, ասել է, լավ է` գոնե Վարպետի տան մոտ է, որ իր մոտ գան, կարող է ինձ մոտ էլ մտնեն»:

Աղավնային սեր «աստծո օրհնությամբ»:)

Մեր կորստի և գտածի համար...

 Ժամանակի մեքենան :)))
Վերադարձանք տուն, 21-րդ դար.... ափսոս...

Մի քանի օր Հայաստանի հյուսիսում

Մի քանի օր Հայաստանի տասնյակ գյուղերում, օրական 10 ժամ լինել ավտոբոսում, քայլել գյուղական ձյունապատ կամ ցեխապատ փողոցներով. լսել գյուղացիների խնդիրները և կրկին ճանապարհ, ճանապարհ...

Մայրամուտը ճանապարհին

Շիրակի և Լոռվա գյուղերում ամենուրեք կարելի էր գտնել 1988թ. Երկրաշարժի անմեղ զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձաններ` չմոռանալով զոհված համագյուղացիների և ոչ մեկի անունը...

գյուղական համայնապատկեր

Ջրի խնդիրը մեծ խոչընդոտ է շատ գյուղացիների համար, մանավանդ երբ ձմեռն է իշխում շուրջբոլորը:

 

Լոռվա ձորը

Լեջանի եկեղեցին 1892

Դուռ դեպի գերեզմանատուն

Համարյա քոչարի  Լոռվա սարերում

Հարյուրավոր կիլոմետրեր անցնելուց հետո ճանապարհի պանդոկում մի բաժակ տաք թեյից լավ բան չկա:

Երեկոյան Վանաձորը 

Երեկոյան Գյումրին

Տեսնել եկեղեցի ճանապարհին այլևս զարմանալի չէ...

Շուրջօրյա դեղատուն գտնելը գրեթե անհնար է, մինչդեռ...

Շուրջօրյա բարձրակարգ սերվիս:)

Վկաների հավաստմամբ չարժե ներխուժել այն վայրեր, որտեղ գերիշխում են... Ա և Տ :)))

Հանրահայտ Չերքեսի ձորը, որտեղ ամեն ինչ ստեղծած է հայկական «համն ու հոտը» պահելու համար:

Թոնրից նոր թխած հացը հանեցինք

Ղափամա, ղափամա, համով-հոտով ղափամա

Փանիկ գյուղի մայրամուտը...

Մեր ուրախություն «Կառլսոնը», որն ապրում է... ավտոբուսում

Շիշթաղա գյուղի տներից մեկում հայտնաբերեցինք սուրբ անկյուն: Տանտիրոջ պապը, ուսանելով Վատիկանում, թողել է հավատքի ճանապարհը, վերադարձել գյուղ և ունեցել է 12 տղա և 8 աղջիկ: Նա իր հետ բերել է գրքեր, որոնք տպագրվել են Մխիթարյան միաբանության օրոք, սուրբ Ղազար կղզում: Ինչպես նաև այս անկյունում կարելի է գտնել մեդալիոն, որից աշխարհում կա ընդամենը 7 հատ: Հայկական գյուղում կուչ եկած յոթերորդ մեդիալիոնի մեջ պատսպարվել է Հիսուսի խաչից պատրաստած փոքրիկ խաչը:

Սուրբ գրքեր, որոնք ավելի քան 200 տարեկան են

Աշխարհի յոթ մեդալիոններից մեկը

Գյուրիի սուրբ Աստվածածին եկեղեցին

 Գյուրիի նոր կառուցվող եկեղեցին, որ քանդվել էր երկրաշարժից: 

Էլ ի՞նչ Գյումրի առանց Պոլոզ Մուկուչի...

Գյուրիի ամենահայտնի  ժամացույցը

Մայրաքաղաքում չեմ տեսել, որ կինն աշխատի բենզալցակայանում, մինչդեռ Տաշիրում դա այնքան էլ արտասովոր բան չէ, ինչպես Ալավերդիում` կին-կռունկավարը:

Օձունի եկեղեցին ամենահինն է Լոռիում`  6-րդ դար: Այժմ կեղեցին վերանորոգվում է հենց իրենց` օձունցիների ուժերով, որոնք իրենց քրտինքով վաստակած նույնիսկ  1000 դրամը նվիրաբերում են իրենց եկեղեցու շենացման համար:

 Դուք չե՞ք խաղացել «Գաղտնի ընկեր», դուք պարզապես անիմաստ եք ապրել :)))

Մեր խմբի կոկետուհին :)))

«Լոռեցի» Արմենը :)

Շատ եմ սիրում գյուղացիների տարածության և ժամանակի զգացողությունը. այս կամուրջը գտնելու համար մենք քայլեցինք գրեթե կես ժամ, մինչդեռ ճանապարհ ցույց տվող գյուղացին այնպես ասաց, կարծես այն հարևան տան կողքին էր...

Իմիջայլոց զգուշացրեց. «Հա,  մեկ էլ զգույշ կգնաք, քանդվոււմ է մեկ-մեկ»

 
Այո, այո, իրական սահնակը դեռ մնում է երեխաների սիրելի խաղը ձմռանը:

 Այս երեխայի պահով կարող եմ միայն ասել. «NO COMMENT»!!!