«Ես ուզում եմ մեր սարերում
գտնվող ջարդված, կոտրված, հողածածկ խաչքարերը վերականգնել, կանգնեցնենք ոտքի մեր խաչքարերը:
Անտառում ոչ թե հողի մեջ լինեն, այլ կանգնած լինեն մեր խաչքարերը: Երբ դիմեցի հնագետներին,
ասացին դա պետական մասշտաբի գործ է և գումար չկա դրա համար: Ասացի՝ ես ձեզանից փող
չեմ ուզում»,- ոգևորված պատմում է 62-ամյա վարպետ Բոգդան Հովաննիսյանը:
Վանաձորի թաղամասերից մեկի
շենքի բակում հնարավոր է տեսնել տարբեր չափսերի քարեր, որոնց վիճակված է դառնալ խաչքար:
«Աշակերտ եմ պահում, կարո՞ղ
է փող ուզեմ, իմ ժողովրդի համար եմ անում, մարդ եմ սարքում, որ էգուց-էլօր էլ ինքը
սովորեցնի: Բացի այս մի աշակերտից՝ Վահեից, գնում եմ նաև տարբեր հասարակական կազմակերպություններ,
որոնք զբաղվում են երեխաների խնամքով: Քանդակել եմ սովորեցնում, նկարել, մի-երկու ազգային
երգ էլ սովորեցնում եմ… վերջ, գործը ստացվեց»,- ասում է վարպետը:
Քանի՞
տարի է` զբաղվում եք քանդակագործությամբ:
21 տարեկանում ընդունվել
եմ Երևանի Թերլեմեզյանի անվան ուսումնարանը, հենց քանդակագործության բաժինը: Ես փոքրուց
գեղանկարչություն եմ սովորել: Վանաձորում էլ նկարչական դպրոցն եմ ավարտել: Ու որոշել
էի, որ Երևանում էլ պետք է շարունակեմ գեղանկարչության ուղղությամբ: Ընդունվելուց երբ
հարցրին, թե որ բաժինն եմ ուզում, չգիտեմ ինչու, ասացի՝ քանդակի: Երբ թղթերս վերցրի
ամբողջ ճանապարհին մտածում էի, թե ինչու ասացի «քանդակի», ախր ես գեղանկարչության համար
էի եկել: Հետո, բանից պարզվեց, որ իմ պապերը բոլորը քարտաշներ են եղել, հայրս քարհանքում
է աշխատել, երկու եղբայրներս քանդակագործ են: Ու հենց այդ վճռական պահին, երբ իմ ճակատագիրը
պետք է որոշվեր, ես արյան կանչով ենթագիտակցաբար գնացել եմ այն ուղղությամբ, որը իմ
պապերի ուղղությունն է:
Չե՞ք
ափսոսացել, որ գեղանկարչություն չեք ընտրել:
Ես քանդակը գյուլլի նման
եմ սովորել, ինչ հավեսով, ու մեր դասախոսը՝ Ադիբեկ Գրիգորյանը, շատ ուրախանում էր ինձնով,
քանի որ ամբողջ կուրսի չափ կարողանում էի գործ անել: Աշխատում էի, շատ էի աշխատում:
Եվ դրա համար երկրորդ կուրսից հետո միանգամից տեղափոխվեցի 4-րդ կուրս: Արդեն 30 տարուց
ավել է` զբաղվում եմ քանդակագործությամբ, խաչքարագործությամբ, բայց անընդհատ կարոտը
մեջս է, ուզում եմ գեղանկար անել: Ամեն տարի ներկերս մաքրում եմ, էտյուդնիկը մաքրում,
կտավն եմ սարքում, բայց չեմ հասցնում նկարել: Ու ամեն տարի, ամեն օր մտածում եմ, թե
երբ պետք է նկար անեմ:
Ասում
են՝ տաղանդավոր մարդը տաղանդավոր է ամեն ինչում:
Փաստորեն դա ես եմ: (ծիծաղում է) Դա իրոք շատ զավեշտալի է: Երբ ինձ
ուզում են ծանոթացնել, մի տեղ ասում են` քանդակագործ Բոգդանը, մի տեղ` նկարիչ, մեկ
այլ տեղ` երգիչ կամ անեկդոտ հավաքող Բոգդանը: Նոթատետր եմ պահում, սա արդեն 117-րդն
է: Ով ինչ լավ բան է ասում, գրում եմ. հետաքրիք միտք, անեկդոտ…
Դժվա՞ր
է խաչքար քանդակելը: Ի՞նչ է պետք դրա համար:
Արվեստանոցի բոլոր պատերին
փակցված են տարբեր տեսակի խաչքարերի իմ էսքիզները: Մի հազար տարի պետք է, որ այս բոլորը
հնարավոր լինի իրագործել: Դա և շատ լավ է, բայց նաև շատ տխուր… Այնուամենայնիվ ամեն
քար ինքն է թելադրում իր տեսքը: Մի քար ենք դնում, որ աշխատենք, չի ստացվում: Վահեին
ասում եմ՝ ուրիշ քար բեր: Սկսում ենք նրա վրա աշխատել, արդեն գծել ենք, որ պետք է քանդակենք,
բայց ուշք ու միտքս նախորդ ծուռտիկ-մուռտիկ քարի վրա է: Ասի՝ չէ, Վահե, ես գնում եմ
էն մյուսի վրա: Ու մեկ էլ տեսնում եմ՝ ստացվեց: Արդեն չեմ համբերում անցնել հաջորդ
քարին: Չեմ կարողանում կանգնել մի տեղում, անընդհատ պետք է գնալ առաջ:
Իմ վարպետն ինձ ասում էր՝
քանդակը ավելի լավ է լինի բոյով, քան թե կարճ:
Ու դրա համար ես ամեն սանտիմետրի համար գյուլլա եմ գցում: Եղել է, որ քարի վրա
գծել ենք արդեն ամեն ինչ, պետք է սկսենք քանդակը, զգացել եմ, որ այն չէ: Նորից ջնջել
ենք, նոր քանդակ ենք գծել: Վահեն սկսում է
տրտնջալ, բայց ես ասում եմ՝ մի-երկու օրվա համար չարժե փչացնել քարը: Խաչքարը պատրաստեցիր,
գնա՛ց… մի տարվա, 10 տարվա համար չէ, մի հազար տարի մնալու է:
Կա՞ն
գործեր, որոնցով հպարտանում եք:
Մեր եկեղեցու բակում վարպետ
Լիպոյի խաչքարը, որի մոտ միշտ նկարվում են քաղաք եկածները: Գուգարքի սարերում գտնվող
«Կապույտներում» մատուռ եմ սարքել, ու այնտեղ այցելողները մոմ են վառում:
Խաչքարը քանդակելուց դեռ
չկա աստվածավախությունը, այն առաջանում է քանդակն ավարտելուց հետո: Արարչի նման ես
էլ արարում եմ խաչքարը, որոշում՝ երկինքն ու երկիրը, լույսը և խավարը: Քանդակագործը
պետք է տիրապետի նաև ճարտարապետությանը, պետք է ճիշտ կանգնեցվի քանդակը, որ երկար տարիներ
դիմանա բնության արհավիրքներին՝ քամուն, անձրևին:
Աշակերտներ
շա՞տ եք ունեցել:
Հիմա միայն Վահեն է, ով
արդեն 3 տարի ինձ մոտ է: Միասին աշխատում ենք: Աշակերտներ շատ եմ ունեցել, գալիս են,
սովորում, գնում տարբեր տեղեր: Քանդակագործությունը նրանով է լավ, որ կարողանում ես
աշխատել քարի, փայտի, երկաթի հետ:
Իսկ
ինչո՞ւ եք ընտրել հենց քարը:
Ինձ համար քարն ավելի հեշտ
է: Ամենադժվարն ինձ համար… նկարելն է: Իմ ուժը չի հերիքում նկար անելու: Քարի վրա աշխատում
եմ, չեմ հոգնում, վրձինը վերցնում եմ, սկսում գործ անել, ձեռս հոգնում է. է՛ս ինչ ծանր
է էս վրձինը:
Ի՞նչ
խորհուրդ կտաք երիտասարդության, որոնք փնտրում են աշխատանք:
Ես կողմ եմ այստեղ մնալուն,
մեր հողին կպած մնալուն: Թողնել-գնալով չի լինում… Ասում են՝ անհատը ի՞նչ կարող է անել:
Ախր երկիրը հենց այդ անհատներից է բաղկացած, եթե ես չանեմ, նա չանի, բա ո՞վ պետք է
անի… Ես իմ գործն եմ անում, պարապում եմ երեխաներին, աշակերտս էլ, ինձ մոտ սովորելով,
ինքն էլ է երեխաների պարապում: Այնտեղից մի երեխա էլ գոնե ցանկանա զբաղվել քանդակագործությամբ,
հրաշք կլինի: Ախր քարի երկիր ենք, պետք է օգտագործենք դա, ուրիշ բան չունենք: Եղածով
պետք է կողմնորոշվենք:
Ինչքանո՞վ
է քանդակագործությունը եկամտաբեր գործ:
Ես չեմ սիրում փողի մասին
խոսել: Մանավանդ երբ սկսում են բողոքել, որ վատ են ապրում, խեղճ են ապրում: Էն ով է
լավ ապրում… աշխատող մարդը, արվեստագետը չի կարող լավ ապրել: Հնարավոր չէ: Այս երկիրը
նոր է ոտքի կանգնել, դրա մասին խոսելն ավելորդ է: Որ եկամտաբեր չէ, դա հաստատ, բայց
ապրելու ես: Դեռ գործ չունենացած ուզում ենք շատ փող աշխատել: Ամեն ինչը քրտինքով է:
Առանց գործի չեն հարստանում, գործ անելով են հարստանում: Ավելի լավ է առանց փող աշխատես,
քան թե անփող տանը նստես: Ես Վահեին ասացի, որ ես այստեղ փող չեմ աշխատում, ես ապրում
եմ սրանով: Ասաց, որ ինքն էլ է ուզում ապրել: Դե ուրեմն կաշխատենք, եթե կվաճառվի, գումար
կլինի: Քիչ են պատվերներ, բայց այնպես է, որ բավարարում է ապրելուն:
Ո՞ւմ
կհամարեք Ձեր ուսուցիչը:
Առաջ եղել է հերս, ով տքնաջան
քարի գործին էր, տոննայանոց քարեր էր կտրում: Վանաձորի շենքերի համար հերս է քար կտրել:
Դրանից հետո մեծ եղբայրս է եղել ուսուցիչս, ով Մոսկվայում քանդակներ ունի մետրոյի կայաններում:
Ադիբեկ Գրիգորյանը շատ լավ
քանդակագործ էր, Էյնշտեյնի նման մարդ էր: Ես նրա խորհուրդներով եմ առաջ շարժվում: Մենք
քանդակները շատ բարձր էինք անում, նա գալիս էր, մեր քանդակները իջեցնում: Ու երբ բողոքում
էինք, ասում էր` նախ սովորեք փոքր անել, հետո կբարձրանաք: Մեծացանք, դարձանք քանդակագործ,
հասկացանք, որ իր ասած 20սմ-ոցի տակից դուրս չենք գալիս:
Դուք
որպես Պիգմալիոն ունեցե՞լ եք Ձեր Գալաթեան:
Իմ դիպլոմային աշխատանքը,
որ արել եմ 24 տարեկանում, ճերմակ գիպսե աղջիկ էր` «Գարուն»: Հիմա էլ նա մեր տանն է,
իր ուրույն տեղն ունի: Ու միշտ ուզեցել եմ սպիտակ մարմարից պատրաստեմ այդ աղջկան:
Ի՞նչ
եք սիրում անել բացի քանդակագործությունը:
Ես ամեն օր գիրք եմ կարդում,
ես այնքան աչքածակ եմ, որ երկու գիրք իրար հետ եմ կարդում:
Կա՞
մի գործ, որ կուզեիք անել, որ երազանք է:
Ես մի քանի տարի առաջ սկսել
եմ Ջուղայի ջարդված խաչքարերը վերականգնել: Մի խաչքարն արդեն սարքել եմ: Պետք է ասեմ,
որ բավականին դժվար գործ էր. վեց ամիս չարչարվել եմ, մինչև ուսումնասիրել, հասկացել
եմ նրանց դպրոցը, որի ոճը ամբողջովին տարբեր է: Ուզում եմ` մյուսներն էլ վերականգնեմ,
որ տեղադրեմ մեզ մոտ, որ մեր քաղաքի հյուրերին ցույց տանք, թե ինչ գործ են ջարդել նրանք:
Մեծ ցանկություն կա մյուս խաչքարերն էլ քանդակել, սակայն ցավոք, չկա աջակցություն:
