Ծիծեռնակների բերդում...

Վանաձորն էլ «անմոռուկացավ»

Ո՞վ է ասում, թե մենք «եղեռն» չունենք, բա Վանաձորը մի «ծիծեռնակաբերդն» ի՞նչ է, որ չունենա: Ահավասիկ...

բա մի հատ չնկարվե՞նք

Վանաձորի քաղաքապետարանի «ծաղկամանները»

Ջահերով երթը (Մեծ Եղեռն 98)

Լույսերի գետ, որ հոսում է վեր...

Առաջ դեպի հաղթական ողբը...

Պարզապես տեսախցիկը չկարողացավ անտարբեր մնալ երեկոյացող Երևանին..

Այս աղջիկը փոխեց իր եռագույնը այս ջահի հետ... դեռ չգիտեր գլխի գալիքը:

Եվ չզարմանաք, որ արդեն Ծիծեռնակաբերդին մոտենալիս նման մթություն է... պարզապես կազմակերպիչները ավելի լավ բան չէին մտածել, բացի ջահերն ու մոմերը հանգցնել և գցել աղբարկղը...

ASALA-ԱՍԱԼԱ. Նրանց նպատակն էր ազատագրված հայրենիք ունենալը

«Ահաբեկչությունը չեմ ընդունում, բայց հայ տղաներին պետք է հասկանալ»,- գրել է իսպանացի լրագրող Խոսե Գուրիարան, ով երկար տարիներ ուսումնասիրել է Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի (ՀԱՀԳԲ կամ ԱՍԱԼԱ) գործողությունները:

ԱՍԱԼԱ-ն  իր գործունեության ժամանակ իրականացրել է բազմաթիվ գործողություններ ընդդեմ թուրք գործիչների՝ ցանկանալով միջազգային ասպարեզում բարձրաձայնել հայկական հարցը:

ԱՍԱԼԱ-ի տղաներից շատերն են այժմ Հայաստանում. Նրանցից մեկն էլ Վարուժան Կարապետյանն է, ով 2001թ. է ազատագրվել բանտից:

Կորցրած մանկություն

1965թ. Մեծ Եղեռնի 50-ամյակը. 11-ամյա Վարուժանը Սիրիայի հազարավոր հայերի հետ միասին գնացել էր Դեր-Զոր: Ժողովուրդը լալիս էր, ողբում…

«Ինձ համար զարմանալի թվաց, որ լացի փոխարեն գոնե մեկը չգտնվեց, որ եղունգի կտրելիք հաներ կամ մի փոքրիկ դանակ և ասեր՝ գնանք վրեժ լուծելու»,- հիշում է Վարուժանը:

Այդ օրը նա կորցրեց իր մանկությունը: Անցան տարիներ, և նպատակն ավելի հստակ դարձավ. «Եթե չենք պայքարելու, էլ ինչու հայ մնանք: Եթե հայ ենք մնալու, ուրեմն նպատակ ունենք՝ ՎԵՐԱԴԱՐՁ»:

Վիճակը նետված է

1972թ.-ին ռադիոն հաղորդեց. «ԱՄՆ-ի Սանտա-Բարբարա քաղաքում 77-ամյա Գուրգեն Յանիկյանն սպանել է թուրք հյուպատոսին»: «Դե, եկ երիտասարդ ու մի ամաչի… Մենք ընկերներով իրար երես չէինք կարողանում նայել»,- պատմում է Վարուժանը:

1975թ. Մեծ Եղեռնի 60-ամյակ: Հայոց հարցը բարձրացնելու բոլոր խաղաղ միջոցները ձեռնարկվել էին՝ թերթերով, ցույցերով, լացով, ողբով… Մնում էր միայն մեկը՝ զինյալ պայքար:

Եվ սկսվեց… «Փող չունեինք. Մեկ հոր խանութից էր փող ճարել, մյուսը քրոջ զարդն էր վաճառել, գնեցինք որը մի հրացան, մի ատրճանակ ու սկսեցինք գործել»:

Հետագայում այս ամենը վերածվեց Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի:

Նպատակն էր ազատագրված հայրենիք ունենալը

Տասը տարուց ավելի տևած զինյալ պայքարում զոհվեց 39 մարտիկ, նրանց բոլորի նպատակն էր ունենալ ազատագրված հայրենիք. «Չի կարելի կրակի հետ խաղալ առանց վառվելու,- համոզված է Վարուժանը:- Թեև երբ մենք «քարկոծում» էինք հարևանի ապակին, ապահովված էինք, որ մեզ չեն հասցնի պատասխան հարված. մենք ապակի, տուն չունեինք»:

Հայաստանի անկախացումից հետո Վարուժանը առաջիններից էր, ով բանտից հաղորդագրությամբ հանդես եկավ. «ԴՐՍԻ ՄԵՐ ՊԱՅՔԱՐԸ ՎԵՐՋԱՑԱՎ»:

«Հայկական հարցն արդեն պետք է լուծվի հաղթանակած բանակի կողմից,- երազով ասում է Վարուժանը և հավելում:- Պետք է ժամանակին կանգ առնել: Եթե ինչ-որ մեկն իմ արած գործն այսօր անի, առաջինը ես եմ նրան դատապարտելու, այսօր մենք էլ «ապակի» ունենք»:

Մեկն ամենամեծ հաղթանակներից

1983թ. Ֆրանսիայի «Օրլի» օդանավականի գործողության հետևանքով զոհվեց 8 մարդ, հիսունհինգը վիրավորվեց: Կազմակերպիչներից մեկն էլ Վարուժանն էր, ով դատապարտվեց ցմահ բանտարկության:

«Երբ 11տ. էի, հայ ժողովուրդն էր լալիս, իսկ երբ դատարանում լսում էի դատավճիռս, տեղերով փոխվել էինք. լացողը թուրքն էր, իսկ ես հպարտ կանգնած էի: Ի՜նչ էր այդ պահին ցմահ բանտարկությունը… Ամենամեծ հաղթանակներից մեկն էր»:

Վարուժան Կարապետյանն իր երազ-նկարի հետ

Իրական երազ

18 տարի ֆրանսիական «Գլերվո» բանտում… «Բանտն ազգություն և սահման չունի, կարծես արծվին դնես ոսկի վանդակի մեջ»,- ասում է Վարուժանը, ով իր անվանը («արու թռչուն») հավատարիմ տունը կառուցել է լեռներում՝ Դիլիջանի Սասնա սարում. «18 տարի ամեն գիշեր երազում փախչում էի բանտից: Երազում էի տուն ունենալ լեռներում. Մտքումս արդեն նախագծել էի ամեն ինչ»:

Բանտարկված տարիներին Վարուժանի նկարած և փորագրած նկարներն այժմ փակցված են իր տան պատերին, մի անկյունում էլ տեղ է գտել փայտե մի սնդուկ՝ իր մեջ հավերժ պահելով անթիվ նամակներ, որոնք Վարուժանը ստացել է բանտի տարիներին:

Մարմնավորվեց երազը. այժմ Վարուժանն ընտանիքով (ունի երեք երեխա՝ երկու որդի և դուստր) ապրում է իր երազների տանը, որի լուսամուտից երևում է դեռևս բանտում նկարած երազ տեսարանը՝ եղևնիներ, ձյունապատ սարեր, հեռվում՝ եկեղեցին:

Հիշելով Մեծ Եղեռնը

«1915թ.-ին հայրս 10տ. է եղել: Լավ եմ հիշում հորս պատմածները»,- պատմում է 85-ամյա Սարգիս Իզմիրյանը, որն արդեն 60 տարուց ավել է բնակվում է Վանաձորում:

Սարգիսի հոր՝ Մանուկի ընտանիքը Թուրքիայում է ապրել Բուրսայի շրջանի Ենիջե գյուղում, զբաղվել է գյուղատնտեսությամբ:

Մանուկը երկու եղբոր և երկու քրոջ հետ տեղահանվել է, դժվարին ճանապարհի վերջում մնացել են երկու եղբորով… 

Օրական մի ոսկով քրդերից ավանակ վերցրին մինչև փողերը վերջացան, դրանից հետո ոտքով շարունակեցին Դեր Զորի անապատներով: 

Մեծ քույրն ամուսնացած էր. կրծքի երեխա ուներ: Ամուսնուն իբր բանակ էին տարել, այդպես էլ չվերադաձավ: Ճանապարհի կեսին քույրն այլևս չկարողացավ շարունակել և խնդրեց, որ առանց իրեն շարունակել: Մի քանի օր գնալուց հետո հետ վերադարձան քրոջը գտնելոը և տեսան գազանաբար սպանված քրոջն ու երեխային:

Փոքր քույրն էլ երկար չդիմացավ, նա էլ սովից մահացավ: 

10-ամյա Մանուկի հիշողության մեջ մեկնընդմիշտ մեխվել էր Եփրատ գետը, որի մեջ դիակներ էին, մանավանդ երեխաների. Մայրերը ջուրն էին գցում իրենց զավականերին, որ գոնե այդպես փրկեն նրանց չարչարանքներից:

Մեծ եղբայրը՝ Գևորգը, Մանուկին մի կտոր հացով ծախել է մի արաբի, որ գոնե այդպես փրկի նրան: Մանուկն ուղտեր էր պահում, արածեցնում, երբ որոշ ժամանակ անց այդտեղի հայ աշխատող հայտնել է, որ հաջորդ կիրակի Մանուկին մուսուլման են սարքելու: Այդ ժամանակ նա ընդամենը 11տ. էր:

Մի քանի օր իրեն տված հացի մի մասը պահում էր: Եվ մի օր էլ փախավ, հասավ Հալեպ: Այնտեղ փողոցներում հազարավոր որբեր էին, սնվում էին ինչով պատահի, կաղամբի տերևներով, ձմերուկի կեղևներով, քնում էին կամրջի տակ: Արդեն նկատվում էին հիվանդության նշաններ:

Բայց ճակատագիրն այլ կերպ էր որոշել տնօրինել տղայի կյանքի ուղին. Մի օր նա շուկայում տեսավ եղբորը և դեռ հեռվի գոռաց. Ախպար (արևմտահայերեն՝ եղբայր): Մեծ եղբայրը ձեռքին ուներ թաշկինակով պահած կոպեկներ: Լսելով եղբոր ձայնը, ում համարում էր կորած՝ անակնկալի եկած գցեց ձեռքից թաշկինակը, և կոպեկները թափվեցին ցեխոտ փողոցին: Առաջինը, որ արեց Գևորգը, Մանուկին տարավ բաղնիք, մի լավ լողացրեց:

Այդ օրից 2 եղբայրներով այլևս չբաժանվեցին: Հաստատվեցին Բուլղարիայում: Իսկ 1946թ.-ին վերադարձան Հայաստան: